Sivil toplum nedir? Türkiye'de STK'lar ve rakamlar
Sivil toplum, devletten ve piyasadan bağımsız olarak, gönüllülük ve ortak bir amaç etrafında örgütlenen dernekler, vakıflar, üst kuruluşlar, platformlar ve inisiyatiflerin oluşturduğu toplumsal alandır. Türkiye'de 2026'da 103 binin üzerinde faal dernek ve 6 binin üzerinde yeni vakıf kayıtlıdır.
Yayımlayan: hangel - Uluslararası Sosyal Fayda Derneği (Social Business Global) · Son güncelleme:
Sivil toplum nedir?
Sivil toplum; ailenin, devletin ve piyasanın dışında kalan, insanların ortak bir amaç için kendi istekleriyle bir araya geldiği alandır. Bu yüzden zaman zaman "üçüncü sektör" diye de anılır: kamu (birinci) ve özel sektörün (ikinci) yanında, kâr amacı gütmeden kamu yararına çalışan yapılar.
Sivil toplumun işlevleri arasında hizmet sunmak (eğitim, sağlık, sosyal destek), savunuculuk yapmak (bir hakkı ya da sorunu görünür kılmak), dayanışmayı örgütlemek ve vatandaşların karar alma süreçlerine katılımını güçlendirmek sayılabilir.
Sivil toplum kuruluşu (STK) türleri
- Dernek: kazanç paylaşma dışında ortak bir amaç için en az yedi gerçek veya tüzel kişinin bilgi ve çalışmalarını sürekli olarak birleştirdiği tüzel kişilik (5253 sayılı Dernekler Kanunu md. 2).
- Vakıf: gerçek veya tüzel kişilerin yeterli mal ve hakları belirli ve sürekli bir amaca özgülemesiyle oluşan tüzel kişiliğe sahip mal topluluğu (Türk Medeni Kanunu md. 101).
- Federasyon: kuruluş amaçları aynı olan en az beş derneğin bir araya gelerek kurduğu üst kuruluş (TMK md. 96).
- Konfederasyon: kuruluş amaçları aynı olan en az üç federasyonun kurduğu üst kuruluş (TMK md. 97).
- Platform, ağ ve inisiyatif: tüzel kişiliği olmayan, belirli bir amaç için bir araya gelen kişi ve kuruluş toplulukları.
- Geniş tanımlarda kooperatifler, sendikalar ve meslek kuruluşları da sivil toplumun parçası sayılır; bunlar kendi kanunlarına tabidir.
Dernek ile vakıf arasındaki fark
Dernek ile vakıf arasındaki temel fark şudur: dernek bir kişi topluluğudur, vakıf ise bir mal topluluğudur. Derneği bir araya gelen insanlar, vakfı belirli bir amaca ayrılan mal varlığı oluşturur.
Kuruluş
- Dernek: en az yedi gerçek veya tüzel kişi; kuruluş bildirimi ve tüzük mülki idare amirliğine verilir.
- Vakıf: bir amaca yeterli mal ve hak özgülenir; vakıf senedi resmî şekilde düzenlenir ve vakıf mahkeme kararıyla tescil edilerek tüzel kişilik kazanır.
Yönetim ve denetim
- Dernek: en yetkili organı üyelerden oluşan genel kuruldur; dernekler İçişleri Bakanlığı Sivil Toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü ve il müdürlüklerinin kayıt ve denetimindedir.
- Vakıf: vakıf senedinde belirlenen organlarca yönetilir; yeni vakıflar Vakıflar Genel Müdürlüğü'nün kayıt ve denetimindedir (5737 sayılı Vakıflar Kanunu).
Temel mevzuat
- Dernek: Türk Medeni Kanunu ve 5253 sayılı Dernekler Kanunu.
- Vakıf: Türk Medeni Kanunu ve 5737 sayılı Vakıflar Kanunu.
Kamu yararı statüsü ve vergi muafiyeti
Bazı dernekler kamu yararına çalışan dernek, bazı vakıflar da vergi muafiyeti tanınan vakıf statüsündedir. Bu statüler Cumhurbaşkanı kararıyla verilir. Bu kuruluşlara makbuz karşılığında yapılan bağışlar, Gelir Vergisi Kanunu md. 89'daki sınırlar içinde bağışçının vergi matrahından indirilebilir. Statüye sahip kuruluşların listeleri İçişleri Bakanlığı ve Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından yayımlanır.
Türkiye'de STK'lar: rakamlarla
Resmî kayıtlara göre Türkiye'de faal dernek sayısı (dernek şubeleri, federasyon ve konfederasyonlar dahil) 2016'da 107.076 iken 2020'de 119.517 ile en yüksek düzeye çıktı; 2022'de 99.191'e indi ve sonrasında yeniden artarak 2025'te 101.148'e, 2026'da 103.299'a ulaştı. Vakıflar Genel Müdürlüğü'nün Ağustos 2026 verisine göre 6.424 yeni vakıf, 245 mülhak vakıf, 169 cemaat vakfı ve 1 esnaf vakfı bulunuyor.
Bu sayılar her yıl güncellenir; en son veriyi kaynak bağlantılarından görebilirsin.
Kaynaklı rakamlar
103.299
Faal dernek sayısı (dernek, şube, federasyon, konfederasyon dahil)
Kaynak: İçişleri Bakanlığı Sivil Toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü (DERBİS), Yıllara Göre Faal Dernek Sayıları · 2026 verisi, 19 Kasım 2026'da erişildi
101.148
Faal dernek sayısı, 2025
Kaynak: İçişleri Bakanlığı Sivil Toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü (DERBİS), Yıllara Göre Faal Dernek Sayıları · 2025 verisi, 19 Kasım 2026'da erişildi
6.424
Yeni vakıf sayısı (ayrıca 245 mülhak, 169 cemaat, 1 esnaf vakfı)
Kaynak: Vakıflar Genel Müdürlüğü, Vakıfların Türlerine Göre Dağılımı · 7 Ağustos 2026 itibarıyla
Bir STK'nın güvenilirliği nasıl anlaşılır?
- Resmî kaydı var mı? Dernekler ve vakıflar ilgili genel müdürlüklerin sorgulama ekranlarında görünür.
- Faaliyet ve mali raporlarını, yönetim kurulunu ve iletişim bilgilerini açıkça paylaşıyor mu?
- Bağışları kuruluş adına açılmış hesaplara alıp makbuz veriyor mu?
- Yardım topluyorsa izni ya da izin almadan yardım toplama yetkisi var mı?
- Gönüllülerine ve yararlanıcılarına karşı yazılı politikaları (gönüllü politikası, çocuk koruma, kişisel verilerin korunması) var mı?
hangel ve sivil toplum
hangel'da Türkiye'deki dernek ve vakıfları çalışma alanına, şehre ve şeffaflık skoruna göre keşfedebilir; her kurumun gönüllülük ilanlarını, etkinliklerini ve etki bilgilerini görebilirsin. Desteklemek istediğin STK'yı seçtiğinde hangel Market'teki alışverişlerin ona bağış olur.
STK'lar profillerini, gönüllülük ilanlarını ve etkinliklerini hangel'da ücretsiz yönetir; açık hibe ve fon çağrılarını tek listede görür. hangel Kütüphane'de mevzuat, belge şablonları, veri ve sözlük de herkese açıktır.
Sık sorulan sorular
Sivil toplum kuruluşu (STK) nedir?
STK, kâr amacı gütmeden, devletten bağımsız olarak kamu yararına ya da ortak bir amaç için çalışan dernek, vakıf, federasyon, konfederasyon, platform ve inisiyatiflerin genel adıdır.
Türkiye'de kaç dernek var?
İçişleri Bakanlığı Sivil Toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü verilerine göre 2026'da 103.299 faal dernek kayıtlıdır (dernek şubeleri, federasyon ve konfederasyonlar dahil). Bu sayı 2025'te 101.148 idi.
Türkiye'de kaç vakıf var?
Vakıflar Genel Müdürlüğü'nün 7 Ağustos 2026 tarihli verisine göre 6.424 yeni vakıf, 245 mülhak vakıf, 169 cemaat vakfı ve 1 esnaf vakfı vardır.
Dernek ile vakıf arasındaki fark nedir?
Dernek, en az yedi kişinin ortak bir amaç için bir araya geldiği bir kişi topluluğudur ve en yetkili organı genel kuruldur. Vakıf ise belirli bir amaca özgülenmiş mal ve haklardan oluşan bir mal topluluğudur; mahkeme kararıyla tescil edilerek kurulur ve vakıf senedindeki organlarca yönetilir.
Federasyon ve konfederasyon nedir?
Federasyon, kuruluş amaçları aynı olan en az beş derneğin kurduğu üst kuruluştur (TMK md. 96). Konfederasyon ise amaçları aynı olan en az üç federasyonun kurduğu üst kuruluştur (TMK md. 97).
Kamu yararına çalışan dernek ne demek?
Cumhurbaşkanı kararıyla kamu yararına çalışan dernek statüsü verilen derneklerdir. Bu derneklere makbuz karşılığında yapılan bağışlar, Gelir Vergisi Kanunu md. 89'daki sınırlar içinde vergi matrahından indirilebilir.
Bir STK'nın güvenilir olup olmadığını nasıl anlarım?
Resmî kaydını kontrol et, faaliyet ve mali raporlarını açıkça paylaşıp paylaşmadığına bak, bağışları kuruluş adına açılmış hesaplara alıp makbuz verdiğinden ve yardım topluyorsa izni olduğundan emin ol.
hangel hakkında
hangel, iyiliği günlük hayatın parçası yapan şeffaf bir toplumsal etki platformudur. STK'ları, gönüllüleri, öğrenci kulüplerini ve markaları buluşturur: gönüllülük ilanları, etkinlikler, açık hibe ve fon çağrıları, sivil toplum kütüphanesi ve alışverişin bir kısmının seçtiğin STK'ya bağış olduğu hangel Market tek yerde. STK'lar ve kulüpler için yönetim panelleri ücretsizdir; her STK profilinde şeffaflık skoru, her üründe bağış oranı açıkça yazar. Yok öyle yalnız başına mücadele etmek!
Social Business Global
Social Business Global, 2020'de İstanbul'da kurulan, sosyal girişimciliği ve sosyal inovasyonu Türkiye'den dünyaya taşıyan bir sivil toplum kuruluşudur (resmî adı Uluslararası Sosyal Fayda Derneği) ve hangel ile birlikte çalışır. 2020-2025 döneminde 126 etkinlikte 15.621 kişiye ulaştı, 54 ülkeden 632 sosyal girişimi inceledi.
Social Business Global'ın sitesiKaynaklar
- İçişleri Bakanlığı Sivil Toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü — Yıllara Göre Faal Dernek Sayıları (DERBİS)
- Vakıflar Genel Müdürlüğü — Vakıfların Türlerine Göre Dağılımı (07.08.2026)
- 5253 sayılı Dernekler Kanunu (mevzuat.gov.tr)
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (mevzuat.gov.tr)
- 5737 sayılı Vakıflar Kanunu (mevzuat.gov.tr)
- 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu, md. 89 (mevzuat.gov.tr)